شميران
شمي به معني سرد و شميران به معني سردستان يا سردگاه است و چنانكه ميدانيم
(زم) در كلمه زمستان و زمهرير به معني سرماست و زمي (زمي) با اندك اختلافي
در اغلب زبانهاي سنسكريت و يوناني و لاتين ارمني و روسي به معني زمستان
است. در سنسكريت (هيما) در لاتين Hiems در يوناني (خيمون)، در ارمني (جمير)
و در روسي (زيما)ست و هيما در سنسكريت به معني برف نيز هست و اين خود دليلي
است بر اينكه (زمي) جز به معني سرد نميباشد. اين نيز يقين است كه (شمي)
يا (سمي) در شميران و سميرم و غيره با آن كلمهها يكي است چه تبديل سين
و شين به همديگر و زا و جيم به همديگر و سين به همديگر از امرهاي عادي
زبانهاي هرز و ايراني است پس نتيجه ميگيريم كه (زي) به معني سرد است و
(شمي) نيز شكل ديگر آن ميباشد و (ران) و جز آن نيز آبادي و ديه معني ميدهد
و در نتيجه معني همة آنها سردستان يا ناحيهاي است كوهستاني در شمال تهران
با هواي ييلاقي داري قريههايي چند از جمله تجريش، قلهك، دزآشوب، نياوران،
حصار بوعلي، سلطنتآباد، رستمآباد، امامزادهقاسم، جماران، ونك، دركه
و غيره است كه مركز آن تجريش ميباشد. در شمال آن رشتهكوه البرز تشكيل
قوسي داده كه ديههاي مختلف شميران در درههاي آن كوه واقع شده و درة مركزي
پرجمعيتتر از سايرين است. تعداد قريههاي شميران 84 است و تقريباً همة
آنها گردشگاه و تفرجگاه مردم تهران در تابستان است.
درههاي شميران از مغرب به مشرق: دره فرحزاد كه ديه مهم آن فرحزاد اوست.
ـ دره دركه كه روستاهاي آن دركه و اوين
در جنوب آنها ونك است.
ـ دره پس قلعه و دربند كه مهمترين آن
تجريش و مركز شميرانات است و قصر ييلاقي سلطنتي سعدآباد در اين دره واقع
شده و ديههاي ديگر آن زرگنده و قلهك ميباشند.
قاسم كه در سر پل تجريش به دره دربند
متصل ميشود و قرية مهم آن امامزاده قاسم است.
ـ دره دارآباد يا دارآباد كه قريه مهم
آن دارآباد است.
بين امامزاده قاسم و دارآباد قريههاي
دزاشيب، رستمآباد، نياوران، دروس، ضرابخانه واقع است و قصر سلطنتي صاحبقرانيه
قرار دارد.
امروز با توسعه تهران از سمت شمال قسمتهاي
زيادي از آباديها و زمينهاي شميران جز شهر تهران شده است و نيز بر تداول
مردم تهران غالباً از مركز بخش به جاي تجريش با كلمه شميران نام ميبرند
يعني نام بخش را به آن مركز اطلاق ميكنند.
جغرافياي دهكده
پس قلعه
دهكده پس قلعه در انتهاي ييلاقي سربند
و دربند در دو كيلومتري شميران قرار گرفتهاست. دهكدهپس قلعه با بيش از
200 هكتار مساحت، از سمت شرق به كوههاي امامزاده قاسم واز غرب به كوههاي
دركه، از سمت شمال به قلعه توچال و از جنوب به سربند و دربند مشرف است.
قدمت اين دهكده به پيش از اسلام ميرسد نشانههاي باقيمانده از تمدن كهن
در اطراف و اكناف دهكده شواهد اين ادعا هستند. قبور زرتشتيها در انتهاي
آبادي به طرف بند يخچال درمنار چنار قديمي و آثار باقيمانده در مكان فعلي
تلهسييژ از محل شاه نشين قصر شاه ميران از امراي عرب شاهد اين مدعاست
علاوه بر آن عناوين شيرزادخانه، شيردرهاي، داراب، ... كه بر اماكن اطراف
از هخامنشيان ميرساند به گفتهي اهالي دهكده، در ارتفاعات كوه پس قلعه
سنگنوشتهاي وجود داشت كه در زمان جنگ جهاني دوم روسها متن آن را كه
به زبان آسوري بود ترجمه كردند.قدمت اين سنگنوشته به 500 سال پيش از بعثت
پيامبر اسلام ميرسيد. دهكدة پس قلعه به لحاظ قرارگرفتن در ميا كوههاي
بند يخچال، اسون و اسپيدكمر در فصل بهار و تابستان خنك و مطبوع و در زمستانها
سرد و طاقتفرساست اين دهكده به علت نداشتن زمينهاي مسطح و قابل كشت، تنها
داراي درختان انبوه گردو، شاهتوت، ازگيل، سيب و گيلاس است و از كشاورزي
فابل توجهي برخوردار نيست.
پس قلعه عمدتاً به علت منتهي شدن به قلههاي معروف رشته كوه البرز، (توچال،
كولكچال و...) در مجاورت تهران پايگاه صعود كوهنوردان محسوب ميشود.
كوههاي اطراف پس قلعه عبارتند از: بنديخچال كه از يك صخره بزرگ تشكيل شده
و سالها پيش ريزش كرده و در زمستانها برف و باران در ميان درز سنگهاي آن
يخ ميزند و به بند يخچال معروف شده است.
بنداسون: باغهاي انتهاي دهكده پس قلعه به صخره هايي منتهي ميشوند كه
به بنداسون يا بند مگس معروفاند كوههاي شيرپلا، تختسرطان و اسپيد كمر
نيز در ارتفاعات توچال قرار دارند.
